# Dyżur i dyspozycyjność kierowcy - czy to czas pracy

Dyżur to czas, w którym kierowca pozostaje poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do jej wykonywania. Dyspozycyjność to gotowość do jazdy lub innej pracy bez obowiązku pozostawania na stanowisku pracy. Żadne z nich co do zasady nie jest czasem pracy, ale ustawa o czasie pracy kierowców zalicza do dyżuru kilka okresów - przerwy, czas drugiego kierowcy w podwójnej obsadzie i dyspozycyjność poza rozkładem - i każdy rozlicza po swojemu.

Stan prawny na 3 października 2026 r.

Podstawa: ustawa o czasie pracy kierowców - art. 7, 9, 10, 11 ust. 2a, 25 i 27 ust. 1-3 (Dz.U. 2026 poz. 477); rozporządzenie (WE) nr 561/2006 - art. 7; wyrok SN z 18 stycznia 2012 r., II PK 116/11

## Czym jest dyżur kierowcy

Czasem dyżuru jest czas, w którym kierowca pozostaje poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę - w zakładzie pracy albo w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (art. 9 ust. 1). Jeśli w czasie dyżuru kierowca nie wykonywał pracy, dyżuru nie wlicza się do czasu pracy (art. 7 pkt 1). Praca wykonana w czasie dyżuru jest czasem pracy.

Oprócz tego dyżuru właściwego ustawa zalicza do czasu dyżuru kilka innych okresów:

- przerwy przeznaczone na odpoczynek z art. 13 ustawy (art. 9 ust. 2),
- czas nieprzeznaczony na kierowanie, gdy pojazd prowadzi dwóch lub więcej kierowców (art. 9 ust. 3),
- przerwy w prowadzeniu po 4,5 godziny jazdy (art. 27 ust. 1) - z wyjątkiem ich 15 minut, które przy dobowym wymiarze czasu pracy co najmniej 6 godzin wlicza się do czasu pracy (art. 27 ust. 3); to wynik połączenia obu przepisów,
- dyspozycyjność poza rozkładem czasu pracy (art. 10 ust. 2).

Czasu dyżuru nie można wliczać do dobowego odpoczynku kierowcy (art. 9 ust. 4), a odpoczynek nie może być traktowany jak dyżur (art. 27 ust. 2). Zasady samej przerwy w prowadzeniu opisujemy w artykule o [przerwie w prowadzeniu](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/przerwa-w-prowadzeniu/).

## Czym jest dyspozycyjność

Ustawa mówi o okresach pozostawania do dyspozycji - w bazie wiedzy nazywamy je dyspozycyjnością. To okresy inne niż przerwy i odpoczynek, w których kierowca nie musi pozostawać na stanowisku pracy, ale jest gotowy do rozpoczęcia lub kontynuowania jazdy albo innej pracy (art. 10 ust. 1). Przykłady z ustawy to towarzyszenie pojazdowi na promie lub w pociągu, oczekiwanie na przejściach granicznych i w związku z ograniczeniami w ruchu.

Dyspozycyjność poza rozkładem czasu pracy jest czasem dyżuru (art. 10 ust. 2). Szczególna reguła dotyczy zadaniowego czasu pracy: jeżeli kierowca nie wypracował dobowego wymiaru czasu pracy, okresy dyspozycyjności zalicza się do czasu pracy w wymiarze 8 godzin, a w pozostałej części do czasu dyżuru (art. 10 ust. 3).

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że ustawa - inaczej niż Kodeks pracy - wiąże czas pracy kierowcy z wykonywaniem czynności, więc samej dyspozycyjności nie wlicza do czasu pracy. Okresy dyspozycyjności przypadające w normalnych godzinach pracy są jednak, według SN, bliższe kodeksowemu przestojowi niż dyżurowi: kierowca zachowuje wtedy wynagrodzenie na zasadach ogólnych (wyrok z 18 stycznia 2012 r., II PK 116/11). Kiedy oczekiwanie na załadunek jest czasem pracy, a kiedy dyspozycyjnością, wyjaśniamy w artykule o [czasie pracy i czasie prowadzenia](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/czas-pracy-a-czas-prowadzenia/).

## Dyżur, dyspozycyjność i czas pracy - tabela

Ten sam symbol na tachografie może oznaczać różną kwalifikację prawną. Tabela zestawia zapis aktywności z tym, jak dany okres traktuje ustawa.

| Okres | Czas pracy | Czas dyżuru | Na tachografie | Podstawa |
|---|---|---|---|---|
| Inna praca (załadunek, obsługa, formalności) | tak | nie | inna praca (młotki) | art. 6 ust. 1 |
| Dyżur, podczas którego kierowca nie pracował | nie | tak | zależnie od miejsca dyżuru | art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1 |
| Praca wykonana w czasie dyżuru | tak | nie | symbol wykonywanej czynności | art. 7 pkt 1 |
| Przerwa na odpoczynek z art. 13 ustawy | nie | tak | przerwa (łóżko) | art. 9 ust. 2 |
| Przerwa w prowadzeniu po 4,5 h jazdy | 15 min - tak (przy wymiarze co najmniej 6 h) | pozostała część | przerwa (łóżko) | art. 27 ust. 1 i 3 |
| Czas drugiego kierowcy w podwójnej obsadzie | w godzinach z rozkładu wynagradzany jak czas pracy (SN) | tak | dyspozycyjność (koperta); 45 min może być przerwą | art. 9 ust. 3; II PK 116/11 |
| Dyspozycyjność poza rozkładem | nie | tak | dyspozycyjność (koperta) | art. 10 ust. 2 |
| Dyspozycyjność przy zadaniowym czasie pracy, gdy kierowca nie wypracował dobowego wymiaru | do 8 h | pozostała część | dyspozycyjność (koperta) | art. 10 ust. 3 |
| Odpoczynek dobowy i tygodniowy | nie | nie | odpoczynek (łóżko) | art. 9 ust. 4, art. 27 ust. 2 |

Źródło: art. 6, 7, 9, 10 i 27 ustawy o czasie pracy kierowców; wyrok SN z 18 stycznia 2012 r., II PK 116/11.

## Podwójna obsada: dyspozycyjność na tachografie, dyżur w ustawie

W podwójnej obsadzie kierowca, który nie prowadzi, ma na tachografie zwykle zapis dyspozycyjności, a 45 minut po własnym okresie prowadzenia może wykorzystać jako przerwę. Ustawa kwalifikuje ten czas jako czas dyżuru (art. 9 ust. 3). Jak wygląda doba takiej załogi, pokazujemy na osi czasu w artykule o [podwójnej obsadzie](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/multi-manning/).

Skutki płacowe zależą od tego, gdzie ten czas wypada. Według Sądu Najwyższego, jeśli czas nieprowadzenia przypada według rozkładu w godzinach pracy kierowcy, kierowcy należy się normalne wynagrodzenie, bez dodatkowego wynagrodzenia z art. 9 ust. 6. Dodatek z ust. 6 dotyczy dyżuru poza rozkładem. SN wskazał też, że jeśli pracodawca nie wprowadził przerywanego czasu pracy, czas takiego dyżuru powinien być wliczany do czasu pracy, a rozkład należy planować tak, żeby było jasne, które godziny są normalnymi godzinami pracy, a które dyżurem (II PK 116/11).

## „Dyżur 100” i „dyżur 50” - co naprawdę mówi ustawa

W praktyce mówi się o „dyżurze 100” i „dyżurze 50”, ale ustawa nie ustanawia dwóch takich stawek. Przewiduje dwa różne mechanizmy:

- za dyżur właściwy (art. 9 ust. 1), z wyjątkiem dyżuru pełnionego w domu, przysługuje najpierw czas wolny w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a gdy nie można go udzielić - wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania kierowcy; jeżeli taki składnik nie został wyodrębniony, 60% wynagrodzenia (art. 9 ust. 5),
- za dyżur z ust. 2 i 3 - przerwy z art. 13 i czas drugiego kierowcy w podwójnej obsadzie - przysługuje wynagrodzenie według przepisów obowiązujących u pracodawcy, nie niższe niż połowa wynagrodzenia z ust. 5 (art. 9 ust. 6); tu przepis nie przewiduje czasu wolnego.

Za dyżur pełniony w domu ustawa nie przewiduje ani czasu wolnego, ani wynagrodzenia z ust. 5. Wyliczenie kwot w konkretnym miesiącu to temat rozliczeń - zasady wynagradzania opisujemy w artykule o [wynagrodzeniach kierowców](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/wynagrodzenia-kierowcow/).

## Gdy nie ma rozkładu czasu pracy

Przy przewozie rzeczy i okazjonalnym przewozie osób rozkładów czasu pracy się nie ustala (art. 11 ust. 2a). Wyrok SN wyjaśnia przypadek kierowcy objętego rozkładem; ustawa nie daje równie jednoznacznej reguły dla tego samego przypadku tam, gdzie rozkładu nie ma. Punktem odniesienia pozostaje wskazówka SN: najpierw zaplanować tyle godzin normalnej pracy, ile wynika z wymiaru czasu pracy, a dopiero ponad nie - dyżur.

## Dyżur w ewidencji czasu pracy

Ewidencja czasu pracy kierowcy obejmuje liczbę godzin dyżuru oraz godzinę jego rozpoczęcia i zakończenia, ze wskazaniem, czy był to dyżur pełniony w domu (art. 25). Jak prowadzić całą ewidencję, opisujemy w przewodniku po [ewidencji czasu pracy kierowcy](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/ewidencja-czasu-pracy-kierowcy/).

## Najczęstsze pytania

### Czy dyżur kierowcy wlicza się do czasu pracy?

Nie, jeśli w czasie dyżuru kierowca nie wykonywał pracy (art. 7 pkt 1). Praca wykonana w czasie dyżuru jest czasem pracy.

### Czym różni się dyżur od dyspozycyjności?

Dyżur to gotowość do pracy poza normalnymi godzinami pracy w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Dyspozycyjność to gotowość bez obowiązku pozostawania na stanowisku pracy; poza rozkładem czasu pracy zalicza się ją do dyżuru.

### Dyżur 50 czy 100 - co mówi ustawa?

Ustawa nie zna takich stawek. Za dyżur właściwy przysługuje czas wolny albo wynagrodzenie z osobistego zaszeregowania (art. 9 ust. 5), a za przerwy z art. 13 i czas drugiego kierowcy - co najmniej połowa tego wynagrodzenia (art. 9 ust. 6).

### Czy czas drugiego kierowcy to dyżur?

Tak, według art. 9 ust. 3. Jeśli przypada w godzinach pracy z rozkładu, kierowcy należy się normalne wynagrodzenie, bez dodatku z art. 9 ust. 6 (wyrok SN II PK 116/11).

### Czy przerwa 45 minut to dyżur?

Przerwę w prowadzeniu zalicza się do czasu dyżuru, ale jej 15 minut wlicza się do czasu pracy, jeśli dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin (art. 27 ust. 1 i 3).

## Powiązane materiały

- [Czas pracy a czas prowadzenia](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/czas-pracy-a-czas-prowadzenia/) - Co wlicza się do czasu pracy
- [Podwójna obsada](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/multi-manning/) - Dwóch kierowców i okno 30 h
- [Przerwa w prowadzeniu](https://rcpk.pl/baza-wiedzy/przerwa-w-prowadzeniu/) - 45 minut po 4,5 h jazdy