Rodzaje tachografów - analogowy, cyfrowy i inteligentny
Tachografy dzielą się na analogowe, cyfrowe i inteligentne, a inteligentne występują w dwóch wersjach: G2V1 i G2V2. Rodzaj urządzenia decyduje o tym, jak zapisuje ono dane, jak się je pobiera i czy pojazdem można wykonywać przewozy międzynarodowe na terytorium UE - od 18 sierpnia 2025 r. wymaga to co do zasady tachografu inteligentnego drugiej wersji.
Stan prawny na
Podstawa:art. 3 ust. 4 i art. 8 rozporządzenia (UE) nr 165/2014; rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/799 (załącznik IC, definicja tachografu inteligentnego); rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/1228 (tachograf inteligentny wersji 2); komunikat GITD o obowiązku wymiany tachografów.
Jakie są rodzaje tachografów
W transporcie drogowym działają cztery rodzaje tachografów. Każdy nowszy zapisuje więcej danych i robi to w sposób trudniejszy do zmanipulowania.
| Rodzaj | Oznaczenie | W nowych pojazdach | Zapis danych |
|---|---|---|---|
| Analogowy | — | przed wprowadzeniem tachografów cyfrowych | wykresówka (papierowa tarcza) |
| Cyfrowy | G1 | od 2006 r. | pamięć urządzenia i karta kierowcy |
| Inteligentny, wersja 1 | G2V1 | od 15 czerwca 2019 r. | jak w cyfrowym, plus pozycja z nawigacji satelitarnej i zdalna kontrola |
| Inteligentny, wersja 2 | G2V2 | od 21 sierpnia 2023 r. | jak w G2V1, plus automatyczna rejestracja przekroczeń granic i rozszerzone dane |
Daty: rozporządzenie (UE) nr 165/2014 i akty wykonawcze do niego; komunikat GITD o wymianie tachografów.
Tachograf analogowy
Tachograf analogowy zapisuje jazdę, prędkość i aktywności kierowcy na papierowych wykresówkach (tarczach), wymienianych co dobę. W nowych pojazdach od dawna się go nie montuje, a w międzynarodowych przewozach na terytorium UE nie wolno go już używać; można go jeszcze spotkać w starszych pojazdach jeżdżących wyłącznie w kraju.
Tachograf cyfrowy (G1)
Tachograf cyfrowy pierwszej generacji zapisuje dane w dwóch miejscach: w pamięci urządzenia i na karcie kierowcy. Z obu pobiera się pliki (najczęściej w formacie DDD), które przewoźnik archiwizuje i wykorzystuje do ewidencji. „Cyfrowy” nie oznacza jednak „inteligentny”: tachograf inteligentny też jest cyfrowy, ale należy do nowszej generacji z dodatkowymi funkcjami.
Tachograf inteligentny wersji 1 (G2V1)
Tachograf inteligentny to w przepisach tachograf drugiej generacji. Jego pierwsza wersja, montowana w pojazdach rejestrowanych od 15 czerwca 2019 r., dodała odbiornik nawigacji satelitarnej zapisujący pozycję pojazdu, moduł zdalnej kontroli, dzięki któremu inspektor może wstępnie sprawdzić urządzenie w trakcie jazdy, oraz mocniejsze zabezpieczenia przed manipulacją.
Tachograf inteligentny wersji 2 (G2V2)
Druga wersja tachografu inteligentnego, obowiązkowa w nowo rejestrowanych pojazdach od 21 sierpnia 2023 r., automatycznie rejestruje przekroczenie granicy państwa, zapisuje miejsca załadunku i rozładunku oraz ma obowiązkowy interfejs ITS. To ją nazywa się potocznie „inteligentnym tachografem drugiej generacji”, „tachografem 2.0” albo „smart 2” - ściśle biorąc, to druga wersja drugiej generacji. Oznaczenia handlowe z numerami, np. „4.0” czy „4.1”, to nazwy modeli producentów, a nie generacje z przepisów; wersję urządzenia potwierdza jego dokumentacja.
Jak rozpoznać, jaki tachograf jest w pojeździe
- wykresówka czy karta - urządzenie na papierowe tarcze to tachograf analogowy; urządzenie z gniazdami na karty to tachograf cyfrowy lub inteligentny,
- tabliczka instalacyjna i dokumentacja - warsztat umieszcza w pojeździe tabliczkę instalacyjną, a model urządzenia wynika z jego dokumentacji i świadectwa ostatniego sprawdzenia,
- wydruk danych technicznych - tachograf cyfrowy i inteligentny drukuje dane techniczne urządzenia,
- data pierwszej rejestracji pojazdu - daje wskazówkę, ale nie przesądza, bo tachograf mógł zostać wymieniony.
Które tachografy można jeszcze stosować
W międzynarodowych przewozach na terytorium UE pojazdy zarejestrowane przed 21 sierpnia 2023 r. musiały zostać doposażone w nowsze urządzenia: tachografy analogowe i cyfrowe należało wymienić do 31 grudnia 2024 r., a tachografy inteligentne wersji 1 - do 18 sierpnia 2025 r. W efekcie takie przewozy wykonuje się dziś co do zasady pojazdami z tachografem G2V2; przewozy podlegające umowie AETR mają własne zasady. W przewozach wyłącznie krajowych takiego harmonogramu wymiany nie wprowadzono, więc starsze, sprawne i regularnie sprawdzane urządzenia mogą tam nadal pracować.
Od 1 lipca 2026 r. tachograf G2V2 jest wymagany także w części busów do 3,5 t - kogo to dotyczy, wyjaśniamy w materiale Tachograf w busie.
Jak pobiera się dane z różnych tachografów
Z tachografu analogowego dane pochodzą z wykresówek, które się analizuje i archiwizuje. Z tachografów cyfrowych i inteligentnych pobiera się pliki z pamięci urządzenia i z kart kierowców; terminy i sposoby opisujemy w materiałach Co ile odczytywać tachograf i Co ile odczytywać kartę kierowcy.
Najczęstsze pytania
Czy tachograf cyfrowy to to samo co inteligentny?
Nie. Tachograf inteligentny również jest cyfrowy, ale należy do drugiej generacji: ma m.in. nawigację satelitarną i moduł zdalnej kontroli. „Tachografem cyfrowym” nazywa się zwykle urządzenie pierwszej generacji (G1).
Czy w transporcie krajowym trzeba wymienić tachograf na G2V2?
Pojazd jeżdżący wyłącznie w kraju może co do zasady nadal używać sprawnego, regularnie sprawdzanego starszego tachografu. Obowiązek wymiany na G2V2 dotyczył międzynarodowych przewozów wykonywanych w innym państwie członkowskim UE; przewozy podlegające AETR mają własne zasady.
Ile kosztuje wymiana tachografu?
Na koszt składają się urządzenie, montaż oraz aktywacja i kalibracja w uprawnionym warsztacie; zależy on od modelu tachografu, pojazdu i zakresu prac. Wiążącą kwotę ustala warsztat - przy busach piszemy o tym w materiale Tachograf w busie.
Co oznacza „tachograf 4.0” albo „tachograf 2.0”?
„2.0” to potoczna nazwa tachografu inteligentnego wersji 2 (G2V2). Numery w rodzaju „4.0” czy „4.1” to oznaczenia modeli producentów; wersję urządzenia w rozumieniu przepisów potwierdza jego dokumentacja.