Odstępstwa od czasu jazdy (art. 12) - wydłużenie o 1 lub 2 godziny
Art. 12 rozporządzenia 561/2006 przewiduje dwa odstępstwa od norm czasu jazdy, przerw i odpoczynków. Pierwsze pozwala dojechać do odpowiedniego miejsca postoju, jeśli wymaga tego bezpieczeństwo osób, pojazdu lub ładunku. Drugie w wyjątkowych okolicznościach pozwala wydłużyć dzienny i tygodniowy czas jazdy o 1 albo 2 godziny, żeby dotrzeć do bazy lub domu na odpoczynek tygodniowy. W obu przypadkach kierowca musi odręcznie wpisać powód.
Stan prawny na
Podstawa:rozporządzenie (WE) nr 561/2006 - art. 12 (akapity drugi-piąty dodane rozporządzeniem (UE) 2020/1054)
Dwa odstępstwa z art. 12
| Odstępstwo | Ile dłużej | Warunki | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Dojazd do miejsca postoju | w zakresie niezbędnym; przepis nie określa limitu godzin | bezpieczeństwo osób, pojazdu lub ładunku; nie zagraża bezpieczeństwu drogowemu | art. 12 akapit pierwszy |
| Dojazd na odpoczynek tygodniowy | do 1 h ponad dzienny i tygodniowy czas jazdy | wyjątkowe okoliczności; dojazd do bazy pracodawcy lub miejsca zamieszkania | art. 12 akapit drugi |
| Dojazd na regularny odpoczynek tygodniowy | do 2 h ponad dzienny i tygodniowy czas jazdy | jak wyżej oraz 30 minut nieprzerwanej przerwy bezpośrednio przed dodatkową jazdą | art. 12 akapit trzeci |
Źródło: art. 12 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, akapity drugi-piąty w brzmieniu rozporządzenia (UE) 2020/1054.
Odstępstwa wprowadzane przez państwa członkowskie (art. 13 i 14), w tym czasowa „jazda na 11 godzin”, to inny mechanizm. Opisujemy je w artykule o czasie jazdy kierowcy.
Dojazd do miejsca postoju
Jeżeli nie zagraża to bezpieczeństwu drogowemu i pozwala dotrzeć do odpowiedniego miejsca postoju, kierowca może odstąpić od art. 6-9 - limitów jazdy, przerw i odpoczynków - w zakresie niezbędnym dla zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu lub ładunku (art. 12 akapit pierwszy).
Przepis nie podaje limitu godzin: miarą jest to, co niezbędne dla bezpieczeństwa. Przykładem może być brak wolnego miejsca na parkingu, na którym kierowca planował odpoczynek.
Wydłużenie czasu jazdy o 1 lub 2 godziny
W wyjątkowych okolicznościach, jeśli nie zagraża to bezpieczeństwu drogowemu, kierowca może przekroczyć dzienny i tygodniowy czas jazdy o maksymalnie godzinę, żeby dotrzeć do bazy pracodawcy lub swojego miejsca zamieszkania na odpoczynek tygodniowy (art. 12 akapit drugi). O maksymalnie dwie godziny - jeśli celem jest regularny odpoczynek tygodniowy, a bezpośrednio przed dodatkową jazdą kierowca wykorzystał nieprzerwaną 30-minutową przerwę (akapit trzeci).
Wyjątkowe okoliczności to według motywów rozporządzenia (UE) 2020/1054 nagłe zdarzenia, których nie można uniknąć ani przewidzieć. Nie można się na nie powoływać systematycznie, więc wydłużenie nie służy do planowania tras.
Odstępstwo obejmuje też art. 8 ust. 2, czyli okno 24 godzin na odpoczynek dobowy - dodatkowa jazda może przesunąć początek tego odpoczynku. Nie zmienia natomiast okna 30 godzin dla załogi kilkuosobowej z art. 8 ust. 5, którego przepis nie wymienia. Okno 24 godzin opisujemy w artykule o odpoczynku dobowym, a odpoczynek, na który kierowca wraca, w artykule o odpoczynku tygodniowym.
Czego nie zmienia wydłużenie o 1 lub 2 godziny
Akapit drugi wymienia wyłącznie art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 2. Wynika z tego, że wydłużenie nie uchyla pozostałych norm, w szczególności:
- limitu 90 godzin jazdy w dwóch kolejnych tygodniach (art. 6 ust. 3),
- obowiązku rozpoczęcia odpoczynku tygodniowego najpóźniej po sześciu okresach 24 godzin od końca poprzedniego odpoczynku tygodniowego (art. 8 ust. 6).
Ta granica dotyczy wydłużenia o 1 lub 2 godziny. Odstępstwo z akapitu pierwszego - dojazd do miejsca postoju - obejmuje szerzej art. 6-9.
Rekompensata za wydłużenie
Każde wydłużenie trzeba zrekompensować równoważnym okresem odpoczynku, wykorzystanym jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym do niego doszło (art. 12 akapit piąty). Polskie brzmienie przepisu mówi o „wydłużonym okresie pracy”, a wersja angielska dodaje, że rekompensatę wykorzystuje się łącznie z dowolnym okresem odpoczynku. Nie jest to wymóg z art. 8 ust. 7 (co najmniej 9 godzin), który dotyczy rekompensaty za skrócony odpoczynek tygodniowy.
Przykład: w tygodniu 20 kierowca wydłużył jazdę o 2 godziny, żeby dojechać do domu na regularny odpoczynek tygodniowy. Te 2 godziny odpoczynku musi wykorzystać jednorazowo przed końcem tygodnia 23.
Jak udokumentować odstępstwo
W obu przypadkach kierowca wskazuje powód odstępstwa odręcznie - na wykresówce, na wydruku z tachografu albo w planie pracy. Przy dojeździe do miejsca postoju robi to najpóźniej po przybyciu do miejsca pozwalającego na postój (akapit pierwszy), a przy wydłużeniu o 1 lub 2 godziny - najpóźniej po przybyciu do miejsca docelowego lub odpowiedniego miejsca postoju (akapit czwarty).
Adnotacja jest częścią odstępstwa wskazaną w przepisie, a nie dodatkową formalnością. Jak opisać wydruk, wyjaśniamy w artykule o wydruku z tachografu.
Najczęstsze pytania
O ile można wydłużyć czas jazdy na powrót do bazy?
O maksymalnie godzinę, gdy kierowca jedzie na odpoczynek tygodniowy, albo o maksymalnie dwie godziny, gdy jedzie na regularny odpoczynek tygodniowy i bezpośrednio przed dodatkową jazdą wykorzystał 30 minut przerwy.
Czy wydłużenie czasu jazdy trzeba oddać?
Tak. Równoważny odpoczynek trzeba wykorzystać jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia po tygodniu, w którym doszło do wydłużenia.
Gdzie wpisać powód odstępstwa?
Odręcznie na wykresówce, na wydruku z tachografu albo w planie pracy, najpóźniej po dotarciu do miejsca docelowego lub miejsca postoju.
Czy art. 12 pozwala przekroczyć 90 godzin jazdy w dwóch tygodniach?
Wydłużenie o 1 lub 2 godziny - nie. Przepis wymienia tylko dzienny i tygodniowy czas jazdy oraz okno odpoczynku dobowego, a limit 90 godzin (art. 6 ust. 3) do nich nie należy.
Czy można zaplanować trasę z wydłużeniem o 1 lub 2 godziny?
Nie. Wydłużenie dotyczy wyjątkowych okoliczności - nagłych zdarzeń, których nie można uniknąć ani przewidzieć - i nie może być wykorzystywane systematycznie.